In de zoektocht naar betrouwbare anticonceptie valt op hoeveel hormonale opties er zijn. Het koperspiraaltje wordt vaak gezien als een langdurige, hormoonvrije bescherming tegen ongewenste zwangerschappen. Een methode die vijf tot tien jaar kan werken zonder hormonen.

Er bestaan nog veel misvattingen over wat het koperspiraaltje precies is en doet. Daar gaan we in deze blog op in.

Het koperspiraaltje kort samengevat:

• Het koperspiraaltje is een vorm van anticonceptie zonder hormonen en kan vijf tot tien jaar blijven zitten.
• Het koper in het spiraaltje beïnvloedt de zaadcellen, waardoor ze minder beweeglijk worden. Het heeft geen invloed op de eisprong of cyclus.
• Het koperspiraaltje kan ook als noodanticonceptie worden ingezet, tot vijf dagen na onbeschermde seks.
• Hoewel er geen hormonen in zitten, kunnen er bijwerkingen optreden, zoals een zwaardere of pijnlijkere menstruatie.

Wat is de koperspiraal?

Het koperspiraaltje is een anticonceptiemiddel dat in de baarmoeder wordt geplaatst door een zorgverlener. Het bevat koper, dat een zaaddodende werking heeft en voorkomt dat een bevruchte eicel zich kan innestelen.

Hoe werkt het koperspiraaljte?

Het spiraaltje geeft geleidelijk koper af. Dit beïnvloedt de zaadcellen, waardoor ze niet meer in staat zijn om een eicel te bevruchten. Volgens wetenschappelijk onderzoek heeft het koperspiraaltje een effectiviteit van meer dan 99% bij correct gebruik.(1) 

Het kan ook als noodanticonceptie worden ingezet tot 120 uur na onbeschermde seks. De kans op zwangerschap is dan kleiner dan 0,1%, (2) 

Het belangrijkste verschil met het hormoonspiraaltje is dat het koperspiraaltje geen hormonen afgeeft en dus geen invloed heeft op de ovulatie.

Waarom zou je voor een hormoonvrije spiraal kiezen?

De betrouwbaarheid is hoog, de kans op zwangerschap is minimaal. Omdat het geen hormonen bevat, blijft je natuurlijke cyclus behouden, ovuleer je normaal en blijven andere processen in je lichaam ongestoord.

Hierdoor ervaar je ook geen hormonale bijwerkingen die bij de pil of het hormoonspiraaltje kunnen voorkomen.

Sommige vrouwen maken zich zorgen over langdurig gebruik van hormonale anticonceptie en of dit effect heeft op hun vruchtbaarheid. Hoewel het risico al klein is, lijkt dit bij het koperspiraaltje nog lager.(3) 

Daarnaast hoef je jarenlang niet aan anticonceptie te denken, want afhankelijk van het type kan het vijf tot tien jaar blijven zitten.

Welke koper spiralen zijn er? 

Er zijn verschillende koperspiralen beschikbaar, variërend in vorm en grootte. Sommige zijn T-vormig, andere hebben een bolvormig design. Sommige kunnen tot 5 jaar blijven zitten, terwijl andere tot 10 jaar bescherming bieden.

Welke effecten heeft het koperspiraaltje op je lijf?

Hoewel je ovulatie doorgaat en je menstrueert zoals gebruikelijk, kan het koperspiraaltje andere effecten hebben.

Een van de meest voorkomende bijwerkingen is een hevigere en/of pijnlijkere menstruatie, waarbij het bloedverlies met ongeveer 15% kan toenemen. Voor veel vrouwen herstelt de menstruatie zich na enkele maanden, maar krampen en spotting tussen menstruaties door kunnen aanhouden.

(4) 

Vrouwen die al last hadden van een pijnlijke menstruatie of veel bloedverlies, ervaren deze bijwerking vaak sterker. Ook bij de overstap van hormonale anticonceptie naar het koperspiraaltje kan de menstruatie intens aanvoelen.

Dit komt doordat hormonale anticonceptie de natuurlijke cyclus onderdrukt en het enige tijd kan duren voordat het lichaam weer een stabiele balans vindt. In de eerste drie maanden kan er ook sprake zijn van een toename van witte vloed en vaginale afscheiding.

Daarnaast geven sommige vrouwen met prikkelbaredarmsyndroom aan dat hun darmklachten verergeren na plaatsing van een koperspiraaltje. Hoewel er nog onvoldoende wetenschappelijk onderzoek is naar deze relatie, kan het zinvol zijn om dit met een arts te bespreken als je bekend bent met darmproblemen.

Perforatie: hoe groot is het risico?

In zeer zeldzame gevallen (ongeveer 1 op 1.000 plaatsingen) kan het spiraaltje de baarmoederwand perforeren. De kans op infectie is iets verhoogd in de eerste 20 dagen na plaatsing.(5) 

Kan het spiraaltje uitgestoten worden?

Dit kan voorkomen. In het eerste jaar na plaatsing is er een kans van 3 tot 10% dat het spiraaltje wordt uitgestoten. Bij hormoonspiraaltjes ligt dit percentage tussen de 3 en 6%.

Vrouwen met hevige of pijnlijke menstruaties en vrouwen die recent bevallen zijn, lopen een hoger risico. Als je eerder een spiraaltje bent verloren, is de kans dat dit opnieuw gebeurt ongeveer 14%.

Is koper uit een spiraaltje schadelijk voor je lichaam?

Koper is een essentieel mineraal dat het lichaam in kleine hoeveelheden nodig heeft. Maar een teveel, of een verminderde verwerking ervan, kan problemen veroorzaken. Hoewel kopervergiftiging zeldzaam is, wordt het niet altijd direct herkend omdat de symptomen overeen kunnen komen met zowel een kopertekort als een overschot.

Onderzoek naar koperspiralen en koperstapeling laat gemengde resultaten zien. Sommige studies tonen aan dat gebruikers van Cu-IUD’s iets hogere bloedkoperwaarden hebben dan niet-gebruikers, maar zonder duidelijke tekenen van kopervergiftiging. Andere studies vonden geen significante verhoging, wat suggereert dat het spiraaltje nauwelijks koper aan de bloedbaan afgeeft.

Systemische kopervergiftiging bij koperspiraaltjes is zeldzaam, maar lokaal kunnen verhoogde koperionen in de baarmoeder zorgen voor bijwerkingen zoals hevigere menstruaties, krampen en spotting. In uitzonderlijke gevallen zijn allergische reacties, zoals netelroos en angio-oedeem, gemeld, die verdwenen na verwijdering van de spiraal. De meeste studies concluderen dat koperspiralen veilig zijn voor langdurig gebruik, maar als je gevoelig bent voor koperopslagstoornissen of klachten ervaart, is overleg met een arts aan te raden.

Symptomen van een koperoverschot

Een te hoog kopergehalte kan zowel lichamelijke als mentale klachten veroorzaken. Mogelijke symptomen zijn:

• Gejaagdheid, moeite met concentreren
• Angst, paniekaanvallen en depressieve gevoelens
• Verwardheid, geheugenproblemen en manische buien
• Vermoeidheid, misselijkheid en spijsverteringsproblemen (zoals constipatie of schimmelinfecties)
• Acne en slaapproblemen

Deze symptomen kunnen ook andere oorzaken hebben, dus een bloedtest bij een arts is nodig om te bepalen of koper een rol speelt. (6, 7, 8, 9)

Het spiraaltje laten plaatsen: dit moet je weten

Je vraagt je vast af hoe het voelt om een spiraaltje te laten plaatsen. Van sommige vrouwen hoor je dat ze er niks van voelden, anderen melden zich drie dagen ziek op hun werk. 

De plaatsing wordt uitgevoerd door een huisarts, gynaecoloog of verloskundige. Dit kan als onprettig of pijnlijk worden ervaren.

Vaak wordt je aangeraden om voor je afspraak pijnstillers zoals ibuprofen en paracetamol te slikken. 

Je kunt je spiraaltje het best laten plaatsen wanneer je menstruatie in volle gang is: dan is het makkelijker zetten. Je baarmoederhals is dan namelijk al verder open. Het doet dan minder pijn. 

Het inbrengen duurt maar een paar minuutjes. Met een speculum wordt het ingebracht zodat men de baarmoedermond goed kan zien. Dan wordt de diepte van de baarmoeder gemeten: dat kan wat minder prettig aanvoelen. Vervolgens wordt de baarmoeder iets gestrekt. Het spiraaltje wordt via een dunne hals naar binnen geschoven. De huls wordt er vervolgens uitgehaald en de draadjes worden afgeknipt.

Je gaat na een paar weken op controle. Het kan zijn dat je de touwtjes voelt zitten – of juist helemaal niet. Daar is beide niet per se wat mis mee. Ga bij twijfel altijd even langs voor een onderzoek – loop er niet te lang over te piekeren.

Waarom je nooit een spiraal zelf moet verwijderen

Er circuleren op TikTok video’s waarin vrouwen zelf hun spiraal verwijderen.

Dit wordt afgeraden door zorgverleners, omdat het risico op schade aan de baarmoeder en infecties groot is.

Een arts kan dit veilig en steriel uitvoeren, doet dit dus nooit zelf.

Op zoek naar hormoonvrije anticonceptie?

In deze blog zet ik alle hormoonvrije vormen van anticonceptie op een rijtje.

Deze blog is bedoeld als informatief en is geen medisch advies. Heb je twijfels, vragen of weet je gewoon niet welke het best bij jouw lichaam past? Zoek uit wat je opties zijn en bespreek deze met de gynaecoloog of art.s Er is namelijk zo veel meer dan de pil en het spiraaltje met hormonen. Anticonceptie heeft voor- en nadelen die per persoon verschillen.

Ben je erover uit en wil je stoppen met elke vorm van anticonceptie? Download dan hier mijn Women’s Health Guide voor praktische tips of plan een kennismaking in voor coaching.

Bronnen:

1. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2971735/
2. https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa2022141
3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12313655/
4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2702765/ 
5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2971735/ 
6. Bastidas, D., Valdez, B., Schorr, M., & Bastidas, J. (2019). Corrosion of copper intrauterine devices: review and recent developments. Corrosion Reviews, 37, 307 – 320.
7. D’Ambrosio, F., Ricciardi, L., Isola, S., Gangemi, S., Cilia, M., Levanti, C., & Marcazzò, A. (1996). Systemic contact dermatitis to copper‐containing IUD. Allergy, 51.
8. De La Cruz, D., Cruz, A., Arteaga, M., Castillo, L., & Tovalin, H. (2005). Blood copper levels in Mexican users of the T380A IUD.. Contraception, 72 2, 122-5 .
9. Arnal, N., De Alaniz, M., & Marra, C. (2010). Alterations in copper homeostasis and oxidative stress biomarkers in women using the intrauterine device TCu380A.. Toxicology letters, 192 3, 373-8 .
10. https://www.anticonceptie.nl/

Feedback

Alles wat je in mijn blog leest, is gebaseerd op mijn kennis en ervaring. Zie je iets dat ontbreekt of beter kan? Stuur me een e-mail via info@evalunalifestyle.nl, dan kijken we er samen naar.

Samen creëren we meer bewustwording rondom vrouwelijke gezondheid.