Klachten die hormonaal zijn, worden nog nét iets te vaak afgedaan als ‘hoort erbij’. Maar gelukkig zijn we dat stadium langzaamaan voorbij. We begrijpen steeds meer over wat er écht speelt, en er worden ook steeds vaker onderliggende oorzaken erkend. Eén van die diagnoses? PCOS.

Van puistjes in je puberteit tot vruchtbaarheidsproblemen in je volwassen leven, PCOS kan zich op verschillende manieren manifesteren. Dus laten we het erover hebben. Zonder doekjes erom te wikkelen.

PCOS en de mogelijke oplossingen in vogelvlucht

• PCOS is een stofwisselingsstoornis die allerlei klachten en zelfs onvruchtbaarheid kan veroorzaken. De klachten zijn vooral hormonaal, zoals PMS en onregelmatige menstruaties.
• De oorzaak van PCOS is (nog) niet helemaal helder. Wel zijn er aanwijzingen dat je er genetisch aanleg voor kunt hebben. Ook kan insulineresistentie PCOS triggeren.
• Voor de klachten die je kunt ervaren, kan vaak de pil worden voorgeschreven. Om deze te maskeren, uiteraard – de pil lost PCOS niet op. Maar de pil kan je PCOS juist ook verergeren.
• Koolhydraatarm eten is niet geen afkorting die je kunt nemen om PCOS te ‘’genezen’’. Zuivel- en glutenvrij eten zou daarentegen wél de oplossing voor je kunnen zijn. Maar ook dit is echt per persoon afhankelijk en niet altijd dé oplossing. Een ding is een feit, je kunt PCOS verbeteren met de juiste voeding, leefstijl aanpassingen. Lees verder om erachter te komen hoe, of plan direct een kennismakingscall in. 

PCOS, wat is het nou echt?

PCOS is niet zomaar een hormonale disbalans, het is een stofwisselingsstoornis die een hele lijst aan symptomen kan veroorzaken. De afkorting PCOS staat voor polycysteus ovariumsyndroom, maar laat die naam je niet misleiden want het is geen puur gynaecologisch probleem.

• Cysten op je eierstokken? Dat betekent niet automatisch dat je PCOS hebt.
• PCOS zonder cysten? Ja, dat kan ook.

PCOS ontstaat niet alleen in je eierstokken, maar in je hele endocriene systeem, oftewel je hormoonhuishouding. Dit betekent dat je insuline, testosteron, oestrogeen en zelfs je bijnieren allemaal betrokken kunnen zijn bij deze aandoening.

PCOS treft 1 op de 10 vrouwen in de vruchtbare leeftijd en is daarmee een van de meest voorkomende oorzaken van onvruchtbaarheid. Maar dat betekent niet dat je overgeleverd bent aan je lot. Snappen wat er gebeurt in je lichaam is stap één. Wat je eraan kunt doen? Lees verder.

Wat zijn de symptomen van PCOS?

PCOS is een aandoening die je je hele volwassen leven kunt ervaren, van je tienerjaren tot ver in je volwassen leven. Dit maakt de diagnose soms lastig, omdat de klachten en symptomen per vrouw én per levensfase kunnen verschillen. Iedereen heeft haar eigen hormonencocktail en hoe PCOS zich uit is daarom bij niemand exact hetzelfde.

Veelvoorkomende klachten en symptomen zijn onder andere:

• Onregelmatige of uitblijvende menstruatie
• Tussenbloedingen
• PMS-klachten zoals stemmingswisselingen, opgeblazen gevoel en gevoelige borsten
• Hoge androgeenlevels (testosteron), wat kan leiden tot:
  • Acne (vooral op rug en borst)
  • Overmatige haargroei (hirsutisme)
  • Haarverlies of dunner wordend haar op het hoofd
• Insulineresistentie, wat het risico op type 2 diabetes verhoogt
• Gewichtstoename en moeite met afvallen, ondanks gezonde voeding en beweging
• Onvruchtbaarheid of een anovulatoire cyclus (geen eisprong, waardoor zwanger worden moeilijker wordt)

Dit is een flinke lijst en de impact ervan op je dagelijks leven kan groot zijn. Juist omdat de klachten zo uiteenlopen en niet altijd direct met elkaar in verband worden gebracht, wordt PCOS vaak laat of zelfs helemaal niet herkend. Bewustwording en de juiste diagnostiek zijn daarom essentieel.

Wat veroorzaakt PCOS?

Als PCOS niet puur een probleem van de eierstokken is, wat is dan de echte oorzaak? Spoiler alert: die is nog niet volledig bekend.

Wat we wél weten is dat PCOS is een complexe aandoening met meerdere oorzaken. Genetische aanleg en omgevingsfactoren spelen een rol. Als je moeder of zus PCOS heeft, is de kans groter dat jij het ook hebt. Maar genen zijn niet alles, ook leefstijl, voeding en andere hormonale processen kunnen PCOS aanwakkeren of verergeren.

Insulineresistentie is een belangrijke trigger voor PCOS

Een van de meest onderzochte oorzaken van PCOS is insulineresistentie. Maar let op: dit is niet bij iedereen met PCOS de hoofdzaak.

Insuline is een hormoon dat helpt om suiker uit je bloed naar je cellen te transporteren, waar het als energie wordt gebruikt. Bij insulineresistentie reageren je cellen minder goed op insuline, waardoor je alvleesklier extra insuline moet produceren om je bloedsuikerspiegel stabiel te houden.

Die extra insuline verstoort je hormoonbalans en stimuleert je eierstokken om meer testosteron en andere androgenen aan te maken. Dat teveel aan testosteron leidt vervolgens tot de klassieke PCOS-klachten: onregelmatige of uitblijvende ovulaties, overmatige haargroei, acne en vruchtbaarheidsproblemen.

Is insulineresistentie de oorzaak of een gevolg van PCOS?

Dit is een beetje een kip-en-ei-verhaal. In sommige gevallen veroorzaakt insulineresistentie PCOS, maar het kan ook een gevolg zijn van PCOS of andere hormonale disbalansen. Dit is waarom niet elke vrouw met PCOS insulineresistent is en waarom de juiste behandeling voor iedereen anders is.

Hormonale disbalans en ontstekingen

PCOS wordt vaak in verband gebracht met laaggradige ontstekingen in het lichaam. Deze ontstekingen kunnen bijdragen aan insulineresistentie en de productie van androgenen in de eierstokken verder verhogen.

Ontstekingen en een verstoorde bloedsuikerspiegel worden ook gelinkt aan verhoogde risico’s op zwangerschapsdiabetes, hart- en vaatziekten en zelfs bepaalde vormen van kanker (zoals endometriumkanker).Dit is waarom het zo belangrijk is om PCOS serieus te nemen en niet af te wachten tot de klachten erger worden.

PCOS is dus veel meer dan “een probleem met je eierstokken”. Het is een hormonale en metabole aandoening die je hele lichaam beïnvloedt. Tijd om verder te kijken dan alleen symptoombestrijding en te focussen op échte oplossingen.

Wat is de link tussen PCOS en de pil?

Ik heb het al vaker gezegd: de pil is geen wondermiddel dat je hormonale klachten oplost. Maskeren? Ja, dat wel. Maar oplossen? Absoluut niet. En dat geldt ook voor PCOS.

De meest voorkomende ‘behandeling’ die aan vrouwen met PCOS wordt voorgeschreven, is de anticonceptiepil. En hoewel de pil bepaalde symptomen kan onderdrukken, komt hij met zijn eigen bijwerkingen en kan hij de onderliggende oorzaak van PCOS zelfs verergeren.

Waarom? Omdat de pil je ovariële functies volledig uitschakelt. Dit betekent dat je natuurlijke cyclus niet meer plaatsvindt en dat symptomen zoals onregelmatige menstruaties, acne en overmatige haargroei tijdelijk kunnen verminderen. Maar zodra je stopt met de pil, komen deze klachten vaak in volle hevigheid terug, soms zelfs erger dan voorheen.

De pil zorgt er ook niet voor dat je hormonen in balans komen of dat je insulineresistentie wordt aangepakt. Het is puur een pleister op de wond.

Metformine en PCOS

Sommige vrouwen met PCOS krijgen, naast of in plaats van de pil, metformine voorgeschreven. Dit medicijn wordt oorspronkelijk gebruikt bij diabetes mellitus type 2, maar wordt soms ook ingezet bij PCOS, vooral bij vrouwen met insulineresistentie.

Hoewel metformine PCOS niet geneest, kan het bepaalde symptomen helpen verminderen door in te grijpen op het metabolisme en de hormoonhuishouding. Daarnaast kan het in sommige gevallen bijdragen aan betere reproductieve uitkomsten, zoals een verhoogde kans op ovulatie en zwangerschap.

Hoe werkt metformine?

• Vermindert glucoseproductie in de lever. De lever speelt een grote rol bij het reguleren van de bloedsuikerspiegel. Metformine remt de overmatige aanmaak van glucose in de lever, waardoor de bloedsuikerspiegel daalt. Dit helpt om hyperinsulinemie (te hoge insulinespiegels) te verminderen.
  
• Verhoogt insulinegevoeligheid. Metformine verbetert de insulinegevoeligheid van spieren en andere cellen, waardoor suiker efficiënter wordt opgenomen en verwerkt. Dit verlaagt de hoeveelheid circulerende insuline en kan zo bijdragen aan een betere hormoonbalans.
  
• Verlaagt indirect testosteron. Hoge insulinespiegels stimuleren de eierstokken om meer androgenen (zoals testosteron) te produceren. Door insuline te verlagen kan metformine indirect bijdragen aan een daling van testosteron. Dit kan gunstig zijn bij symptomen zoals overbeharing (hirsutisme), acne en een onregelmatige cyclus.
  
• Kan helpen bij gewichtsregulatie. Bij vrouwen met PCOS en insulineresistentie kan metformine gewichtsverlies ondersteunen, vooral als het gecombineerd wordt met een gezond voedingspatroon en beweging.
  
• Beïnvloedt immuunreacties tijdens de zwangerschap. Onderzoek suggereert dat metformine immuunmodulerende effecten heeft en invloed kan hebben op cytokinespiegels tijdens de zwangerschap. Dit kan bijdragen aan de bescherming tegen bepaalde zwangerschapscomplicaties, maar de langetermijneffecten zijn nog niet volledig bekend.

etformine valt onder de biguaniden, een klasse van medicijnen die de bloedsuikerspiegel verlagen zonder extra insuline aan te maken. Dit maakt het een nuttige optie voor vrouwen met PCOS en insulineresistentie, vooral wanneer andere interventies niet voldoende werken.

Echter, als het gaat om insulineresistentie en gewichtsmanagement, kunnen GLP-1 receptoragonisten (zoals semaglutide) mogelijk betere resultaten opleveren dan metformine, vooral bij vrouwen met obesitas. Daarnaast kan een combinatie van metformine met inositol of thiazolidinedionen effectiever zijn dan metformine alleen.

Metformine wordt ook vaak gecombineerd met clomifeen (Clomid) bij vrouwen die moeite hebben met ovulatie. Studies tonen aan dat deze combinatie de live birth rate en klinische zwangerschapskans kan verhogen, vooral bij vrouwen die niet goed reageren op clomifeen alleen.

Mogelijke bijwerkingen en risico’s

• Metformine werkt niet voor iedereen en komt met mogelijke bijwerkingen, zoals:
• Maag- en darmklachten zoals: misselijkheid, diarree en een opgeblazen gevoel zijn veelvoorkomende bijwerkingen.
• Vitamine B12-tekort, een langdurig gebruik kan leiden tot een tekort, wat klachten zoals vermoeidheid, tintelingen en neurologische problemen kan veroorzaken.
• Effect op zwangerschappen, sommige studies suggereren dat het gebruik van metformine tijdens de zwangerschap kan leiden tot een verhoogd risico op overgewicht bij kinderen op latere leeftijd.

Metformine is geen wondermiddel, maar kan wél een waardevolle ondersteuning zijn voor vrouwen met PCOS, vooral bij insulineresistentie.

De beste verbetering worden behaald als metformine wordt gecombineerd met leefstijlaanpassingen, zoals:

• Een voeding die je bloedsuikerspiegel stabiliseert, met focus op complexe koolhydraten, eiwitten en gezonde vetten.
• Regelmatige beweging, vooral krachttraining en wandelen verbeteren de insulinegevoeligheid. Krachttraining neem ik ook altijd mee in de coaching.
• Aanvullende supplementen zoals inositol, een natuurlijke stof die op een vergelijkbare manier werkt als metformine en de insulinegevoeligheid kan verbeteren.

Kortom, metformine kan voor sommige vrouwen met PCOS een effectieve ondersteuning zijn, maar werkt het beste als onderdeel van een bredere aanpak gericht op voeding, beweging en hormonale balans.

Bestaat er een PCOS behandeling?

Een kant-en-klare genezing voor PCOS? Nog niet. Maar dat betekent niet dat je machteloos bent.

PCOS is een complexe aandoening die niet met één pil of behandeling verdwijnt. De reguliere geneeskunde richt zich vaak op symptoombestrijding, denk aan de anticonceptiepil om je cyclus te reguleren of metformine om je bloedsuiker te verbeteren. Maar deze middelen pakken de onderliggende oorzaak niet aan.

Wil je je lichaam op een natuurlijke manier ondersteunen en echt grip krijgen op je PCOS? Dan is voeding en leefstijl de eerste en misschien wel de krachtigste stap.

Geen zin in hormonale anticonceptie of medicatie of wil je je lichaam verder ondersteunen naast een medische behandeling? Mooi zo. Laten we dan kijken naar wat je met voeding en leefstijl kunt doen om je hormonen weer in balans te brengen.

Welke voeding helpt bij PCOS?

Er is geen wonderfruit of sapje dat je van al je klachten afhelpt. Het draait om balans: verminderen wat je klachten verergert en je lichaam voorzien van de juiste voedingsstoffen.

Ontstekingsremmende voeding speelt een belangrijke rol in het ondersteunen van hormonale balans, vooral bij PCOS, waar laaggradige ontstekingen en insulineresistentie vaak een onderliggende factor zijn.

Echter, PCOS kent verschillende subtypes en niet iedereen ervaart dezelfde onderliggende mechanismen.

Welke voeding kun je beter vermijden?

De eerste stap is om de kwaliteit van je voedselkeuzes te verbeteren. Dit betekent het beperken van toegevoegde suikers, geraffineerde koolhydraten en kunstmatige toevoegingen zoals conserveringsmiddelen en smaakversterkers. Kies liever voor volwaardige, onbewerkte voeding die je lichaam ondersteunt en helpt bij een optimale hormoonhuishouding.

Bepaalde pesticiden en chemische stoffen in bewerkte en verpakte voedingsmiddelen kunnen werken als endocriene verstoorders. Dit betekent dat ze de natuurlijke werking van je hormonen kunnen nabootsen of verstoren, wat de hormonale disbalans bij PCOS kan verergeren. Leer hier meer over milieutoxines en hormoonverstoorders.

Is een koolhydraatarm dieet de oplossing voor PCOS?

Koolhydraten spelen een belangrijke rol in je lichaam, maar de hoeveelheid en kwaliteit zijn essentieel. Een drastische verlaging van koolhydraten is niet altijd de beste aanpak, omdat je lichaam ze nodig heeft voor energie, hormoonbalans en metabolische processen. Experimenteer niet zomaar met een extreem koolhydraatarm dieet zonder rekening te houden met je individuele behoeften en type PCOS. Een verkeerde aanpak kan je hormonale balans verder verstoren. Lees hier meer over het belang van koolhydraten.

Hoewel het volledig vermijden van koolhydraten op de lange termijn geen duurzame oplossing is, kan het verminderen van gluten of zuivel bij sommige vrouwen helpen, afhankelijk van hun specifieke gevoeligheden en PCOS-type. Dit is echter geen one-size-fits-all benadering en hangt af van jouw type PCOS, insulinegevoeligheid en spijsverteringsgezondheid.

Wat je voedingskeuzes ook zijn, een gezonde basis met voldoende beweging, stressmanagement en een voeding rijk aan groenten blijft essentieel.

Heb je hulp nodig bij het beteren van je voedingspatroon en de klachten die je ervaart van PCOS?

Iedere vrouw is uniek, en dat geldt ook voor de manier waarop jouw lichaam reageert op voeding. Wil je weten welke voeding specifiek voor jóu geschikt is? Laten we samen kijken naar jouw voedingspatroon en ontdekken waar je aanvulling of aanpassingen kunt gebruiken. Je kunt hier direct een kennismakingsgesprek inplannen, zodat we samen een plan kunnen maken dat aansluit bij jouw behoeften.

Wil je alvast meer leren over hoe je je hormonen op een natuurlijke manier kunt ondersteunen? Download mijn gratis Women’s Health Guide en ontdek wat er in jouw lichaam gebeurt en hoe je hierop kunt inspelen met voeding en leefstijl.

Meer weten over de coaching die ik aanbiedt in hormonen, leefstijl en vitaliteit?
Je leest hier meer over mijn traject.

Up-to-date blijven via de Hormone Hustle?

Jouw lichaam verdient elke dag aandacht. Hormonen, cyclus en energie bepalen hoe jij je voelt: fysiek, mentaal en emotioneel. Blijf on top of your game met de nieuwste health hacks voor jouw vrouwelijke gezondheid, maandelijks gratis in je mailbox. Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief, no strings attached;).

Feedback

Alles wat je in mijn blog leest, is gebaseerd op mijn kennis en ervaring. Zie je iets dat ontbreekt of beter kan? Stuur me een e-mail via info@evalunalifestyle.nl, dan kijken we er samen naar.

Samen creëren we meer bewustwording rondom vrouwelijke gezondheid.

Bronvermelding

• Zhao, H., Xing, C., Zhang, J., & He, B. (2021). Comparative efficacy of oral insulin sensitizers metformin, thiazolidinediones, inositol, and berberine in improving endocrine and metabolic profiles in women with PCOS: a network meta-analysis. Reproductive Health, 18.
• Hanem, L., Stridsklev, S., Júlíusson, P., Salvesen, Ø., Roelants, M., Carlsen, S., Ødegård, R., & Vanky, E. (2018). Metformin Use in PCOS Pregnancies Increases the Risk of Offspring Overweight at 4 Years of Age: Follow-Up of Two RCTs. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 103, 1612–1621.
• Sharpe, A., Morley, L., Tang, T., Norman, R., & Balen, A. (2019). Metformin for ovulation induction (excluding gonadotrophins) in women with polycystic ovary syndrome.. The Cochrane database of systematic reviews, 12, CD013505 .
• Han, Y., Li, Y., & He, B. (2019). GLP-1 receptor agonists versus metformin in PCOS: a systematic review and meta-analysis.. Reproductive biomedicine online.
• Tso, L., Costello, M., Albuquerque, L., Andriolo, R., & Macedo, C. (2020). Metformin treatment before and during IVF or ICSI in women with polycystic ovary syndrome.. The Cochrane database of systematic reviews, 12, CD006105 .
• Naderpoor, N., Shorakae, S., De Courten, B., Misso, M., Moran, L., & Teede, H. (2015). Metformin and lifestyle modification in polycystic ovary syndrome: systematic review and meta-analysis.. Human reproduction update, 21 5, 560-74 .
• Kamenov, Z., & Gateva, A. (2020). Inositols in PCOS. Molecules, 25.
• Unfer, V., Nestler, J., Kamenov, Z., Prapas, N., & Facchinetti, F. (2016). Effects of Inositol(s) in Women with PCOS: A Systematic Review of Randomized Controlled Trials. International Journal of Endocrinology, 2016.